1.1 Wat is de PSO en waarvoor dient het

Wat is de PSO?

De Prestatieladder Socialer Ondernemen (PSO) is een wetenschappelijk onderbouwd keurmerk dat inzichtelijk maakt welke organisaties meer dan gemiddeld werkgelegenheid bieden aan personen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie. De PSO is ontwikkeld door het onafhankelijke onderzoeksinstituut TNO, in samenwerking met diverse organisaties en destijds Stichting PSO-Nederland. Inmiddels dragen meer dan duizend organisaties in Nederland het PSO-keurmerk, en dat aantal groeit gestaag.

Het keurmerk helpt werkgevers om hun inzet voor mensen uit kwetsbare groepen zichtbaar te maken. Daarmee kunnen zij aantonen dat zij deze mensen daadwerkelijk in dienst hebben of werk bieden en zo bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt. De PSO is een haalbaar perspectief voor zowel grote als kleine(re) organisaties in uiteenlopende sectoren.

Twee manieren om bij te dragen

De PSO erkent twee soorten bijdragen aan de werkgelegenheid, die beide meewegen:

• Directe sociale bijdrage: het plaatsen van mensen uit de PSO-doelgroep op functies binnen de eigen organisatie. Om mee te tellen moet de medewerker werkzaam zijn onder leiding en toezicht van de aanvragende organisatie.
• Indirecte sociale bijdrage: het stimuleren van plaatsingen bij andere organisaties door werk in te kopen of uit te besteden bij PSO-gecertificeerde of SW-bedrijven (ketenstimulering). Dit is geen verplicht onderdeel, maar maakt het ook voor bijvoorbeeld kennisintensieve bedrijven mogelijk een trede te behalen.

Feiten staan centraal, niet voornemens

Een kernprincipe van de PSO is dat de feiten centraal staan en niet de voornemens. De PSO maakt de daadwerkelijk geleverde prestaties inzichtelijk: het gaat om wat een organisatie feitelijk heeft gerealiseerd voor de doelgroep, aantoonbaar gemeten via kwantitatieve gegevens en getoetst door een onafhankelijke certificerende instelling. Ook bij de kwalitatieve eisen geldt: het gaat om wat een organisatie doet, niet om het borgen van de wijze waarop de prestaties tot stand komen. Daarin wordt de organisatie vrijgelaten.

De enige uitzondering hierop is de Aspirant-status. Die erkenning is juist wel gebaseerd op een voornemen: een organisatie toont aan dat zij een Plan van Aanpak heeft om minimaal de Basistrede te behalen en dat zij gestart is met de uitvoering daarvan. Voor alle andere niveaus geldt dat alleen organisaties die bovengemiddeld presteren een trede-erkenning kunnen krijgen. Daarmee is de PSO-erkenning onderscheidend en betrouwbaar.

Toepassing bij aanbestedingen en social return

De PSO is een hulpmiddel voor verschillende partijen. Voor organisaties die socialer ondernemen biedt de PSO de mogelijkheid om:

• zich te onderscheiden op het gebied van sociaal of inclusief ondernemen, bijvoorbeeld bij aanbestedingen waarin een social return-verplichting is opgenomen;
• vrijblijvend het eigen prestatieniveau te bepalen en de eigen groei op het gebied van socialer ondernemen te monitoren;
• in gesprekken met leveranciers, cao-partners, ondernemingsraden, potentiële werknemers, gemeenten en andere partijen hun concrete bijdrage zichtbaar te maken.

Daarnaast is de PSO een hulpmiddel voor opdrachtgevers en publieke partijen. Gemeenten, woningcorporaties en andere (publieke) opdrachtgevers kunnen er de inzet via social return en de reeds geleverde bijdragen mee zichtbaar maken. Gemeenten, UWV en werkgeversservicepunten gebruiken de PSO om socialer ondernemende organisaties in de regio te identificeren en nauwer met hen samen te werken. Ook pensioenfondsen kunnen het keurmerk gebruiken om met bedrijven waarin zij beleggen in gesprek te gaan over socialer ondernemen.

Wat de PSO oplevert

Een groeiend aantal PSO-gecertificeerde organisaties draagt onder meer bij aan meer werkgelegenheid voor mensen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie, aan het stimuleren van andere organisaties om het goede voorbeeld te volgen, en aan een groter besef dat het streven naar een financieel gezonde organisatie en het leveren van een maatschappelijke bijdrage goed verenigbaar zijn. De PSO maakt sociaal ondernemerschap meetbaar, vergelijkbaar en zichtbaar.

Onderscheidend en betrouwbaar

Bij de ontwikkeling van de PSO zijn samen met ontwikkelpartners en stakeholders enkele uitgangspunten vastgesteld die het keurmerk betekenis geven. De PSO is bedoeld als één generieke erkenningsmethode voor alle reguliere organisaties, groot en klein. De methode maakt onderscheid tussen directe en indirecte sociale bijdragen, die beide meewegen. Belangrijk is dat de erkenning onderscheidend en betrouwbaar moet zijn: alleen bedrijven die bovengemiddeld werkgelegenheid bieden aan mensen uit kwetsbare groepen kunnen een PSO-trede-erkenning krijgen. De methode erkent verschillende stadia van socialer ondernemen, van de intentie (Aspirant-status) tot het niveau van koploper (trede 3 en PSO 30+), en stimuleert de ontwikkeling daarvan.

De toetsing vindt plaats door een combinatie van kwantitatieve metingen én een kwalitatieve beoordeling, uitgevoerd door een onafhankelijke certificerende instantie. De prestatie-eisen zijn zo helder mogelijk beschreven, terwijl organisaties vrij worden gelaten in de wijze waarop zij die prestaties realiseren. Tegelijk is bewust gestreefd naar het zoveel mogelijk beperken van de administratieve lasten. De methode is gebaseerd op bestaande wetenschappelijke inzichten in factoren die leiden tot duurzame plaatsingen, praktisch vertaald in samenwerking met reguliere organisaties en SW-bedrijven.

De doelgroep en de uitgangspositie

Centraal in de PSO staat de PSO-doelgroep: mensen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie. Omdat het arbeidsvermogen en de benodigde begeleiding per persoon sterk kunnen verschillen, hanteert de PSO als basismaat de 'uitgangspositie vóór instroom' in de aanvragende organisatie. Die uitgangspositie, doorgaans de regeling waaronder iemand viel toen hij bij de organisatie aan de slag ging, dient als vertrekpunt voor het meten van de directe sociale bijdrage. Doordat de PSO werkt met deze objectieve uitgangsposities, blijft het keurmerk meetbaar en vergelijkbaar tussen organisaties. Zo verbindt de PSO een maatschappelijk doel, het bieden van kansen op duurzaam werk, met een transparante en controleerbare meetsystematiek.